öyrənilmiş çarəsizlik
| elm15,505 | 11 | 81
əjdahalar googlla
çarəsizlik - sözaltı günlük - ən poxdan hiss - hey you - yalnızlığın ən çox anlaşıldığı anlar - ateist çarəsizliyi - ay işığı sonatası - sözaltı etiraf - qəfəsdə 4 meymun təcrübəsi
Yalnız deyilsən!
Bu duyğuların müvəqqəti olduğunu və kömək mövcud olduğunu bilmək vacibdir. Dostlarınıza, ailənizə, profesionallara müraciət etməyiniz vacibdir. Sizi dinləmək və lazım olan dəstəyi təmin etmək istəyən insanlar var.
Sözlük yazarları olaraq səni hər zaman dinləyə bilərik.
Əgər yalnız hiss edirsənsə, qaynar xəttə zəng et:
☎ 860bir şeyin alınmayacağına inandırılmaq və ya inanmaq. dəfələrlə yoxlama nəticəsində və ya yoxlamadan. bu barədə bir təcrübə var, uzun yazmayım, maraqlanan tapıb oxusun, itlər üzərində aparılan təcrübə.
misal olaraq azərbaycan xalqının hökümətə qarşı vecsizliyi öyrənilmiş çarəsizlikdir deyilə bilər məsələn. nə etsən boşdurmuş kimi gəlir, hansı ki elə deyil.
filin zənciri deyil, inancıdır. buna psixologiyada öyrənilmiş çarəsizlik deyilir.
Adıçəkilən termin elmə ilk dəfə 1967-ci ildə Martin Seligman və Steven Mairer tərəfindən gətirilmişdir. Seligman'in bunu isbat etmək üçün itlər üzərində kiçik bir eksperienti də var.
Bu termini izah etmək üçün ən yaxşı misal, hindistanda filləri balacalıqdan zəncirə bağlayıb onların inanclarına çarəsizliyi aşılayaraq tərbiyə etməyi göstərmək olar. Çoxunuz bunu bilirsiniz, amma yenə də qısa şəkildə yazıram; Hindistanda filləri balacalıqdan zəncirlə ağaca bağlayırlar. Balaca fil nə qədər sınasa da, balaca və zəif olduğundan zəncirini qırmağa gücü çatmır və bir müddətdən sonra balaca fil zənciri qırmaq istəyindən üz döndərir. Balaca fil böyüyür və güclənir. Artıq həmin zənciri qırmaq onun üçün çox sadə bir şeydir. Lakin fil zənciri qırmaq üçün heç bir cəhd etmir. çünki fil üçün artıq zənciri qırmaq imkansız bir şeyə çevrilmişdir.
Bununla bağlı uşaqlar arasında bir eksperiment də keçiriblər. Eksperimentdə iştirak edən uşaqlardan iki sualdan ibarət olan testi həll etmələrini tələb ediblər. Uşaqların bəzilərinin vərəqlərində birinci sual çətin, ikinci sual asan; bəzilərində isə birinci sual asan, ikinci sual isə çətin olmuşdur. (yəni hər iki qrupda da suallar eynidi, lakin yerləri dəyişdirilmişdir.) Birinci sualı asan olan uşaqlar testdə müsbət nəticələr göstərərkən, birinci sualı çətin, ikinci sualı asan olan uşaqlar isə elə ilk sualdan ümidsizliyə qapıldıqlarına görə, suala doğru cavab verməkdə çətinlik çəkiblər.
Öyrənilmiş çarəsizliyin daha ağır forması elə uşaqlıqdan bu psixi problemi daşıyanlarda baş verir. Tutaq ki, bir nəfər uşaqlıqda bir neçə dəfə insanlarla komunikasiya yaratmaqda çətinlik çəkib. Zamanla insanlarla ünsiyyət yaratmaq çətinliyi onun psixologiyasına yansıyır və həmin adam lal, dinməz bir adama çevrilir.
Bir neçəsini toplayıb 30 sm hündürlüyündə şüşə fanusun içinə yerləşdirirlər.
Təcrübəyə görə metal dib hissə qızdırılır.
istinin təsirindən narahat olan bitlər tullanaraq qaçmağa çalışırlar, amma başlarını fanusun tavanındakı şüşəyə dəyib geri düşürlər.
Metal isti olduğu üçün yenidən tullanırlar və yenə başları şüşəyə dəyir.
Bitlər şüşənin nə olduğunu bilmədiyi üçün təbii ki, nəyin maneə törətdiyini anlaya də bilmir.
Başlarını dəfələrlə şüşəyə vursa da, nəhayət, 30 sm-dən artıq tullanmağın mümkünsüz olduğunu “öyrənirlər”.
Artıq hamısının eyni hündürlüyə, yəni 30 sm-ə qədər tullanmağa başladığı müəyyən olunur. Məhz bundan sonra təcrübənin ikinci mərhələsinə keçilir və tavanındakı şüşə çıxarılır.
Şüşə qab yenidən qızdırılır. Amma bu dəfə də bütün bitlər yalnız 30 sm hündürlüyə tullanırlar!
Artıq başlarının üstündə heç bir maneə yoxdur, istəsələr daha yuxarı tullanmaq imkanları var, amma buna cəsarət etmirlər.
Çünki bir vaxtlar başlarını şüşəyə vura-vura öyrəndikləri bu “məhdudlaşdırıcı həyat dərsi” onların şüurunda qalır.
Bitlərin qarşısını alan xarici maneə (şüşə) aradan qalxıb, amma onların beynindəki daxili maneə (“burada 30 sm-dən çox tullanmaq olmaz” inancı) hələ də qalmaqdadır.
Bu təcrübə göstərir ki, canlılar nələri bacarmayacaqlarını belə “öyrənə” bilirlər.
Bitlərin bu vəziyyətinə “şüşə tavan sindromu” deyilir.
Bir insanın çata biləcəyinə inandığı ən yüksək nöqtə onun şüşə tavanıdır.
Şüşə tavanınız xəyallarınızın tavan hündürlüyünü göstərir.
insan inandığı qədərdir.
Şüşə Tavan Sindromu başqa sözlə, öyrənilmiş çarəsizlik)
üzv ol